Kruiptijm gazon: wat is het en zo maak je er een gazon van

Kruiptijm (Thymus serpyllum) kun je prima gebruiken als bodembedekker of gazonvervanger, maar alleen op de juiste plek: zonnig, goed doorlatend en liefst wat zandiger van bodem. Op zo'n plek groeit het uit tot een dicht, aromatisch tapijt dat nauwelijks gemaaid hoeft te worden en droogte goed overleeft. Heb je kruiptijm spontaan in je gazon zien opduiken, dan is dat geen ramp maar juist een teken dat de plek droog en zonnig genoeg is. Of je het wilt houden of verwijderen, ligt aan jou.

Wat betekent kruiptijm in een gazon (en is het kruiptijm of iets anders)?

Thymus serpyllum, ook wel kleine tijm of wilde tijm, is een laagblijvende plant met kruipende stengels die overal wortelen waar ze de grond raken. Zo breidt hij zich langzaam maar zeker uit tot een mat. De blaadjes zijn klein en ovaal, de stengels liggen plat op de grond en als je er even in wrijft ruikt het onmiskenbaar naar tijm. Dat laatste is eigenlijk de makkelijkste manier om het te herkennen: geen ander onkruid in je gazon ruikt zo. Bloeit het ook nog, dan zie je van juni tot augustus kleine roze tot lilaroze bloempjes. In de winter blijft de plant groen (wintergroen), wat betekent dat je hem het hele jaar kunt herkennen.

Kruiptijm kan spontaan opduiken in grazige borders of gazonranden, met name op droge, zonnige, licht zandige plekken. Het is geen agressief onkruid maar een plant die z'n plek moet verdienen: op natte, zware of beschaduwde grond groeit het amper of helemaal niet. Zie je iets kruipen in je gazon dat lijkt op tijm, doe dan eerst de geurtest. Zo niet, dan is de kans groot dat het kruipende boterbloem is, een heel andere plant met heel andere aanpak. Kruipende boterbloem vormt namelijk ook dichte pollen, maar vraagt een andere aanpak dan kruiptijm.

Voor wie ook met rode of gekleurde varianten werkt: er bestaan gekweekte cultivars zoals Thymus serpyllum 'Coccineus' met iets diepere kleur. Rode kruiptijm in het gazon werkt precies hetzelfde qua aanleg en onderhoud, alleen het kleureffect tijdens de bloei verschilt.

Kruiptijm als gazon: voor wie werkt het wel en niet

Kruiptijm als volwaardig gazon is een goed idee als je een plek hebt die slecht gras groeit, veel zon vangt en relatief droog blijft. Denk aan een stukje langs een oprit, een zonnig hellinkje, een grindpad met beplanting, of een deel van de tuin dat toch nooit mooi gras oplevert door droogte. Op zulke plekken presteert kruiptijm beter dan gras: hij heeft weinig water nodig, vraagt nauwelijks bemesting en hoeft zelden gemaaid.

Voor wie werkt het minder goed? Als je een grote achtertuin hebt waar de kinderen dagelijks ravotten, honden rennen of je regelmatig een tuinstoel verschuift, dan is kruiptijm niet de beste keuze. De plant verdraagt lichte betreding prima, maar intensief gebruik sloopt hem. Dat is geen mening, dat is gewoon wat er in de praktijk gebeurt. Ook in halfschaduw of op klei- en veengrond met slechte afwatering gaat kruiptijm het niet redden.

Voorbereiding van de ondergrond: grondsoort, zon en afwatering

Kruiptijm wil het volgende: minimaal 6 uur directe zon per dag, goed doorlatende grond en geen staand water. Op zandige of licht kalkrijke bodems doet hij het het best. Op zware klei moet je echt iets doen aan de structuur, want anders rot de plant weg in natte winters. Zelf mix ik bij kleigrond altijd wat grof zand of grind door de toplaag (de bovenste 15 cm) voor ik iets plant dat droge voeten nodig heeft.

Voordat je begint met aanleggen, moet het bestaande gras of onkruid volledig weg zijn. Dat is het meest onderschatte deel van het hele project. Je hebt twee opties:

1. Afsteken of afplaggen: het gras inclusief wortels fysiek verwijderen met een spade of zodensnijder (huurbaar bij doe-het-zelfzaken). Voor grotere oppervlakken is een zodensnijder een stuk minder werk.
2. Doodspuiten en omspitten: het gras chemisch behandelen, wachten tot alles dood is, daarna omspitten en de dode plantdelen verwijderen. Merk op dat sommige wortels van grassen en meerjarige onkruiden hierna gewoon terugkomen, dus controleer dit goed.
3. Daarna: zorg dat de bodem luchtig en onkruidvrij is. Trek grote kluiten los, verwijder wortelresten. Je hoeft de grond niet diep om te woelen, de bovenste 10 tot 15 cm is genoeg.

Is de drainage echt slecht? Leg dan een dunne laag (3 tot 5 cm) grof zand of tuingrind over de bodem voor je aanplant of zaait. Kruiptijm maakt het dan ook in een wat mindere situatie. Bemesting voor aanvang is bijna nooit nodig: kruiptijm doet het juist goed op voedselarme grond.

Aanleggen of omvormen: zaaien, aanplanten en timing

Je hebt twee opties: zaaien of kant-en-klare planten kopen. Zaaien is goedkoper maar vraagt meer geduld. Aanplanten geeft sneller resultaat.

Zaaien

Zaai in het voorjaar (maart tot mei) of vroeg najaar (september). Het zaad mag je nauwelijks afdekken: maximaal 2 millimeter grond eroverheen is genoeg, liever gewoon oppervlakkig indrukken. Gebruik eventueel een minikasje of kiembak voor de opkweek en transplanteer de zaailingen als ze stevig genoeg zijn. Plant ze dan uit op 20 tot 30 cm onderlinge afstand. Wil je sneller een dicht tapijt? Zet dan meer planten dichter op elkaar.

Aanplanten

Koop vaste planten bij een tuincentrum of kwekerij. Voor een goed dekkend tapijt heb je 11 tot 15 planten per vierkante meter nodig. Dat klinkt veel, maar die dichtheid zorgt er ook voor dat onkruid weinig kans krijgt in de beginfase. Wil je iets meer budget overhouden, begin dan met 9 planten per m² en accepteer dat het eerste jaar nog wat kale plekken zichtbaar zijn. Plant in het voorjaar of vroeg najaar: de wortels hebben dan tijd om in te groeien voor de zomer of winter.

De beste timing in Nederland is april tot mei of september. In de zomerhitte aanplanten kan, maar dan moet je de eerste weken flink water geven om aanslaan te garanderen.

Onderhoud in Nederland: water geven, bemesten en onkruid

Als de planten eenmaal goed zijn aangeslagen (na zo'n 6 tot 8 weken), heeft kruiptijm nauwelijks aandacht nodig. Dat is precies de charme ervan. Maar het eerste seizoen vraagt wat meer aandacht.

Water geven

In de eerste weken na aanplanten regelmatig water geven, zeker als het droog en warm is. Daarna kun je het loslaten: kruiptijm is van nature droogtebestendig en heeft in een gemiddeld Nederlands zomerseizoen geen extra water nodig. Echt langdurige droogte (meer dan 4 weken nauwelijks regen) kan wel voor wat verlies zorgen, maar de plant herstelt snel zodra het weer regent.

Bemesten

Geef kruiptijm liever geen mest. Op voedselrijke bodem groeit hij te weelderig en wordt de mat los en open in plaats van compact en dicht. Alleen op extreem voedselarme zandgrond kun je in het voorjaar een heel lichte gift geven, maar in de meeste Nederlandse tuinen is dat niet nodig.

Onkruid tussen de planten

In de beginfase, als de planten nog niet aaneengesloten zijn, is onkruid het grootste probleem. Verwijder het met de hand of met een smalle schoffel. Je kunt tijdelijk een laag boomschors of fijn grind tussen de plantjes leggen om onkruidgroei te remmen. Zodra de kruiptijm gesloten is, verdrukt hij de meeste onkruiden zelf. Tot die tijd is regelmatig rondjopen en trekken echt noodzakelijk.

Maaien of niet?

Kruiptijm hoeft in principe niet gemaaid te worden. De plant blijft van nature laag. Wat je wél kunt doen, is tweemaal per jaar een lichte snoeibeurt geven: eenmaal in het voorjaar (kort terugzetten na de winter om dood hout te verwijderen) en eenmaal na de bloei, dus in augustus of september. Dit houdt de mat compact en stimuleert nieuwe groei. Gebruik een heggenschaar of een tuinschaar, geen grasmaaier: die is te agressief en beschadigt de stengels.

Slijtvastheid en betreden: wat je kunt verwachten

Kruiptijm is niet zo stevig als gras bij intensief gebruik, maar voor lichte betreding is het prima. Denk aan af en toe overstappen om bij een border te komen, een smal pad erdoorheen, of een decoratief gazoentje naast de oprit. Als je een echt koffiegruis gazon wilt, gebruik het dan niet overal als bodembedekker maar alleen op plekken waar de grond goed doorlaatbaar is en het niet gaat schimmelen gazoentje naast de oprit. Op zulke plekken geeft het ook nog eens een heerlijke geur als je eroverheen loopt.

Verwacht niet dat een kruiptijmgazon het jaarlang volhoudt als er dagelijks flink over gelopen wordt. De plant herstelt bij lichte beschadiging snel doordat stengels opnieuw wortelen, maar bij aanhoudende belasting dunnen de plekken uit en krijg je kale vlekken. Op een intensief gebruikt gazon is gewoon gras nog steeds de betere keuze. Kruiptijm is een waardige vervanger op de plek waar gras het toch al lastig heeft.

Wanneer verwijderen of terugdringen: keuzehulp en praktische aanpak

Kruiptijm die spontaan opduikt in je gazon is niet altijd een probleem. Op een droge, zonnige plek kun je het gewoon laten staan: het breidt zich langzaam uit, bloeit mooi en trekt bijen en vlinders aan. Op plekken waar het gazon juist droog en zonnig is, kan kraaien op gazon zelfs helpen om onkruid minder kans te geven op een droge, zonnige plek. Sommige mensen zijn blij verrast als ik ze vertel dat ze het gewoon kunnen laten. Wil je er toch van af, dan zijn er goede opties.

Laten staan of verwijderen?

• Laten staan als: de plek droog en zonnig is, je er niet intensief overheen loopt en je het bloeieffect mooi vindt.
• Verwijderen als: je een egaal gazon wil, de plek eigenlijk voor andere beplanting bestemd is, of als het oncontroleerd uitbreidt naar plekken waar je het niet wil.

Hoe verwijder je kruiptijm zonder je gazon te slopen

Kruiptijm wortelt met ondiepe, kruipende stengels. Je kunt het dus vrij makkelijk met de hand of met een smalle spade uitsteken, mits je grondig werkt. Trek de matten voorzichtig los van de grond en verwijder zoveel mogelijk worteltjes. Op kleinere oppervlakken werkt dit prima. De gazongrond eronder is meestal nog intact, dus je kunt daarna meteen opnieuw inzaaien met graszaad.

Voor grotere vlakken waar kruiptijm verweven is geraakt met het gras is handmatig verwijderen lastiger. In dat geval kun je overwegen het hele stuk af te plaggen en opnieuw te beginnen. Dat lijkt ingrijpend, maar is op de lange termijn betrouwbaarder dan stukje voor stukje uitsteken terwijl de plant al lang nieuwe stengels aanlegt op de plek waar jij net geweest bent.

Wil je bijsturen zonder alles te slopen? Maai dan het betreffende stuk op een lage stand (zo laag als je maaier gaat) en herhaal dat elke twee weken. Kruiptijm houdt dat niet lang vol als het gras er krachtig genoeg naast staat. Combineer dit met bijmesten van het gras op die plek zodat het sterker groeit en de tijm verdringt. Het is geen snelle oplossing, maar het spaart je gazon.

Tot slot: kale plekken die achterblijven na het verwijderen kun je bijzaaien met gewoon graszaad. Doe dat in het voor- of najaar en houd de plek de eerste weken vochtig. Zo herstel je het gazon zonder dat de hele border eraan gaat.