Sneeuwschimmel gazon herkennen en direct aanpakken in NL

Gele of bruine vlekken in je gazon na een koude, natte periode zijn in veel gevallen inderdaad sneeuwschimmel. Je herkent het aan ronde plekken van zo'n 10 tot 30 centimeter doorsnede, die eerst wittig en waterig ogen en daarna verkleuren naar geel, oranje en uiteindelijk bruin met een donkerdere rand. In het midden zie je soms een kleverig, pluizig wit laagje: dat zijn de schimmeldraden. Witte schimmel in het gazon wordt vaak door vergelijkbare omstandigheden veroorzaakt en herken je meestal aan een wit, pluizig laagje in de vlekken. Het goede nieuws: sneeuwschimmel is een veelvoorkomend probleem in Nederlandse gazons en het gazon herstelt in de meeste gevallen prima als je een paar gerichte stappen zet.

Wat is sneeuwschimmel en wanneer zie je het in Nederland

Sneeuwschimmel is een schimmelziekte die veroorzaakt wordt door de schimmel Microdochium nivale (vroeger ook wel Fusarium nivale genoemd). In Nederlandse tuinen is dit veruit de meest voorkomende variant; de zogenoemde grijze sneeuwschimmel (veroorzaakt door Typhula-soorten) komt hier nauwelijks voor. Microdochium nivale gedijt het beste bij koude en vochtige omstandigheden, grofweg tussen 0 en 8 graden Celsius. Dat maakt de overgang van winter naar voorjaar de klassieke risicomomenten: na een periode met sneeuw die langzaam smelt, of gewoon na een lange natte en koele periode zonder sneeuw.

In Nederland hoef je dus geen weken sneeuw te hebben gehad om last te krijgen van sneeuwschimmel. Een koele, bewolkte herfst of een natte januarimaand zijn al genoeg. De schimmel overleeft de zomer als slapend mycelium in de viltlaag, bladresten en bodem, en slaat toe zodra de omstandigheden weer gunstig worden. Microdochium nivale (pink snow mold) kan overleven als slapend mycelium in onder andere bladresten, vilt/thatch en de bodem tijdens lente, zomer en herfst blank" rel="noopener noreferrer">de schimmel overleeft de zomer als slapend mycelium in de viltlaag, bladresten en bodem. blank" rel="noopener noreferrer">Je kunt de aantasting dus ook in oktober of november al zien, en opnieuw bij een tweede natte periode in het voorjaar.

Herkenningscheck: symptomen en typische plekjes op het gazon

De symptomen van sneeuwschimmel zijn vrij specifiek als je weet waar je op moet letten. Ik zet ze op een rij zodat je snel kunt checken of jouw gazon overeenkomt.

• Ronde tot ovale vlekken, meestal 10 tot 30 cm doorsnede, soms groter als meerdere plekken samengroeien
• Kleurverloop: eerst wittig en waterig doordrenkt gras, daarna geel of oranjegeel, uiteindelijk lichtbruin tot oranjebruin met een donkerdere buitenrand
• Wit, kleverig pluis of wazig schimmellaagje in het centrum van de plek, zichtbaar bij vochtig weer
• Het gras in de plek is slap, mat en blijft plat liggen, alsof het doodgedrukt is
• Kale of dunne plekken zodra het pluisje verdwijnt en het gras uitdroogt, want de wortels kunnen zijn afgestorven
• Zichtbaar bij koel en vochtig weer, maar verdwijnt (tijdelijk) zodra het droog en warmer wordt

Let ook op waar op het gazon de vlekken zitten. Sneeuwschimmel duikt het eerst op in plekken waar vocht lang blijft staan: langs de schaduwzijde van een schutting of heg, in laagtjes waar water naar toe stroomt, op plekken met een dikke viltlaag, of waar bladresten zijn blijven liggen. Heb je meerdere ronde vlekken verspreid over het gazon, zeker na een natte winter of sneeuwsmelt, dan is de kans groot dat je te maken hebt met sneeuwschimmel.

Verschil met andere oorzaken van gele of bruinige vlekken

Niet elke vlek in je gazon is sneeuwschimmel. Andere schimmelziekten, maar ook droogte, dieren of verkeerde bemesting kunnen vergelijkbare beelden geven. Een goede herkenning en gerichte cultuurmaatregelen helpen om schimmelziekte gazon onder controle te krijgen en verdere schade te beperken. Het is de moeite waard even te checken, want de aanpak kan net wat anders zijn.

Rooddraad is misschien wel de meest voorkomende verwarring met sneeuwschimmel. Rooddraad geeft ook gele vlekken bij vochtig en koel weer, maar het onderscheid is duidelijk als je het gras van dichtbij bekijkt: je ziet dan kleine roodachtige of roze draadjestakjes bovenop de grashalmen. Dat zie je bij sneeuwschimmel niet. Meer over rooddraad staat elders op deze site. Meer over rooddraad in gazon en hoe je het herkent vind je elders op deze site. Ook witte schimmel op het gazon kent zijn eigen patroon en is te onderscheiden van sneeuwschimmel, net als de bekende slijmschimmel die juist in warmer weer de kop opsteekt.

Wat je nu moet doen: stap voor stap

Zodra je sneeuwschimmel herkent, wil je weten wat je vandaag kunt doen. Het goede nieuws: er zijn geen chemische middelen nodig en in veel gevallen ook niet verkrijgbaar voor particulieren. De aanpak draait volledig om cultuurmaatregelen, dus gewone tuinarbeid. Dit is de volgorde die ik zou aanhouden.

1. Laat het gazon eerst drogen. Ga niet meteen op natte, aangetaste plekken lopen of werken. Wacht een dag of twee tot het gras minder drassig is. Betreding verspreidt de schimmelsporen en beschadigt extra.
2. Ruk het witte pluis niet weg met je handen. Het kleverige mycelium verspreidt sporen als je het aanraakt of er overheen loopt. Hark de aangetaste plekken met een stevige, niet te zachte hark zodat je het dode en aangetaste materiaal losmaakt en verzamelt.
3. Verwijder het losgemaakte, dode gras en de plantenresten direct. Doe het in de groene container of op de composthoop (niet in een hoek van de tuin laten liggen). Zo beperk je de schimmeldruk voor de toekomst.
4. Maaien mag zodra het gras droog genoeg is en weer een beetje begint te groeien. Maai niet te laag, want kort gemaaid gras is kwetsbaarder voor schimmelziekten. Een standhoogte van 4 tot 5 centimeter is ideaal. Reinig de maaierbak na het maaien goed.
5. Prik de aangetaste plekken en de omgeving los met een rikvork of beluchter. Steek de tanden 8 tot 10 centimeter diep en werk systematisch over de plekken. Dit verbetert de drainage en voorkomt dat water lang op het oppervlak blijft staan.
6. Zaai kale of dunne plekken bij zodra de grondtemperatuur boven de 8 graden ligt. In Nederland is dat doorgaans vanaf half april, maar eind mei (zoals nu) is prima. Gebruik een doorzaaimengsel dat past bij jouw gazon (zon/schaduw). Druk het zaad licht aan en houd het vochtig totdat het ontkiemd is.
7. Wacht met bemesten tot het gras zichtbaar weer groeit. Een te vroege of te snelle stikstofgift op een kwetsbaar gazon kan sneeuwschimmel juist in de hand werken. Gebruik bij de eerste lentebemesting een meststof met een evenwichtige stikstof-kalium verhouding, of een specifieke gazonmeststof voor het voorjaar.

Wat je zeker niet moet doen: het gazon overberegenen in de herstelperiode, bladresten of maaisel laten liggen, en te vroeg een zware stikstofmestgift geven. Dat laatste stimuleert weliswaar snelle groei, maar maakt het gras ook zachter en vatbaarder voor schimmel.

Herstel van kale en vlekkerige plekken: maaien, schoonmaken, doorzaaien en bemesten

Als de schimmel zijn werk heeft gedaan en de wortels echt afgestorven zijn, groeit het gras op die plekken niet meer terug. Je hebt dan een kale of dunne plek die je actief moet herstellen. Gelukkig is dat in het voorjaar, met de huidige temperaturen van eind mei, een ideaal moment.

Begin met een goede schoonmaak van de kale plekken. Hark het dode materiaal weg en zorg dat er een beetje losse grond zichtbaar is. Als de grond hard of verdicht is, werk hem dan even los met een tuinvork. Strooi dan een dun laagje rijpe compost of doorzaaimengsel over de plek: een centimeter of twee is genoeg als bodembedekking voor het zaad.

Zaai vervolgens wat extra graszaad, bij voorkeur hetzelfde soort als de rest van je gazon. Druk het zaad aan met je voet of een kleine rol, zodat er goed contact is met de grond. Bevochtig de plek dagelijks tot het zaad ontkiemt, wat bij goede temperaturen en voldoende vocht ongeveer een tot twee weken duurt. Houd de eerste weken kinderen en huisdieren van de ingezaaide plekken.

Verticuteren (het doorsnijden en verwijderen van de viltlaag) is in principe een goede maatregel voor het voorjaar, maar doe dit pas als het gazon alweer een beetje hersteld is en stevig genoeg staat. Op plekken die nog kaal of dun zijn, kun je beter wachten tot het nieuwe gras een paar centimeter hoog staat. Verticuteren op een te kwetsbaar gazon geeft meer schade dan voordeel.

Bemest het gazon pas als het weer volop groeit, dus als je al twee keer hebt gemaaid na de winter. Gebruik een gazonmeststof voor de lente of zomer met een stikstof-kalium verhouding van ruwweg 3:1 of 2:1. Kalium (K) versterkt de celwanden van het gras en maakt het weerbaarder voor schimmelziekten. Kies bij voorkeur een meststof met een langzame afgifte, zodat je geen piekgroei uitlokt.

Preventie voor de volgende winter en voorjaarsstart

Sneeuwschimmel volledig voorkomen is vrijwel onmogelijk als je een koude, natte winter hebt. Maar je kunt de kans op aantasting en de ernst ervan flink beperken met een aantal gerichte maatregelen. Dit is wat ik elk jaar aanhou om mijn gazon zo weerbaar mogelijk de winter in te sturen.

• Verwijder in de herfst altijd gevallen bladeren van het gazon. Natte bladresten vormen een voedingsbodem voor de schimmel en houden het gras lang vochtig.
• Maai het gras in het najaar niet te laag. Een lengte van 4 tot 5 centimeter de winter in is beter dan 2 centimeter: kort gras is kwetsbaarder. Maai ook niet meer als het gras echt niet meer groeit.
• Verticuteer je gazon bij voorkeur in het vroege najaar (augustus/september). Een dunne viltlaag (niet dikker dan een halve centimeter) houdt minder vocht vast en biedt de schimmel minder houvast.
• Belucht het gazon elk jaar in het voorjaar of najaar, zeker als de grond verdicht is of water slecht wegloopt. Gaatjes prikken met een riek of beluchter verbetert de drainage aanzienlijk.
• Bemest niet te laat in het seizoen met snelwerkende stikstofmeststoffen. Doe je dat toch, dan groeit het gras week en sappig de winter in, en dat is precies wat de schimmel lekker vindt. De laatste stikstofgift geef je bij voorkeur voor september; gebruik daarna eventueel een herfstmeststof met meer kalium.
• Zorg voor goede afwatering op lager gelegen plekken in de tuin. Laagtjes waar water blijft staan zijn de eerste plekken waar sneeuwschimmel toeslaat. Een lichte ophoging of extra beluchting helpt.
• Voorkom langdurige beschaduwing. Gras onder een dichte heg of boom blijft langer vochtig. Snoei waar mogelijk terug zodat er meer licht en wind bij het gazon komt.
• Controleer je gazon in de herfst en vroege winter een keer per week. Vroeg ingrijpen (het wegharken van aangetaste plekken) voorkomt dat de schimmel zich verder verspreidt.

Sneeuwschimmel is een van die gazonproblemen die je op den duur goed leert herkennen. Ook sneeuwklokjes in gazon vallen op in de winterperiode, maar ze vragen om een andere manier van omgaan met het gazon dan bij sneeuwschimmel gazonproblemen die je op den duur goed leert herkennen. Na één of twee winters weet je precies welke hoek van je tuin als eerste last krijgt, en kun je daar preventief extra aandacht aan besteden. Dat is denk ik het meest eerlijke wat ik erover kan zeggen: het vraagt wat aandacht, maar het is zeker oplosbaar. De meeste gazons herstellen na een aanval prima als je de juiste stappen zet en de volgende winter met wat meer voorbereiding tegemoet treedt.